Tükenmişlik sendromunu nedir? Tanı ve tedavisi

0
12
Tükenmişlik sendromu nedir?

İş stresi, çalışma ortamından ve bireysel özelliklerden kaynaklanabilir.

Yapılan işin özelliklerinin yanı sıra, bireysel dayanıklılık, sosyal destek ve sorunlarla başa çıkma yolları tükenmişlik ile ilişkili durumlardır. Tükenmişlik kronik iş stresine karşı duygusal ve fizyolojik bir yanıttır. Stresin uzun süreli oluşu kolay yorulma, baş ağrısı ve yüksek tansiyon gibi fiziksel semptomlara neden olmaktadır.

Duygusal semptomlar ise iş performansı ve karar verme sürecini aksatan, işe ve çevreye ilişkin olumsuz tutumlar gelişmesine neden olan depresyon ve mental fonksiyonlara ilişkin yetersizlik ile ilişkili bulgulardır. Stresi kontrol edebilmek, stres kaynaklarını en aza indirebilmek için stres olgusunu anlamak gerekir.

Stres, evrensel bir insan deneyimidir. Aslında tüm canlılar, stresör olarak adlandırılan çevresel etkenlere uyum yaparak iç çevrelerindeki dengeyi (HOMEOSTAZİSİ) sürdürme özelliğine sahiptirler. Ancak gelişmiş canlıların uyum yetenekleri diğerlerinden daha fazladır. İnsan iyi gelişmiş bir sinir sistemi ve entelektüel yeteneği ile sürekli değişime uğrayan çevresel etkenleri kontrol edebilme ve onlara uyum yapabilme açısından üstün bir yeteneğe sahiptir.

Bedenin uyum kapasitesini etkileyerek stres tepkisinin gelişmesine neden olan çevresel etken ya da ajanlara “stresör” denir. Stresörler genel olarak bireyleri farklı şekilde etkilemekte ve bireyin gücü ve sınırlılığından kaynaklanan farklı yanıtları içermektedir.

Selye, stresi bedenin stresörlere verdiği bir tepki olarak tanımlar. Bu tepki, bedenin tamamını ya da bedendeki sistemlerin büyük çoğunluğunu ayrım gözetmeksizin etkilemekte ve beden, stresörlere uyum yapmaya çalışmaktadır.

Strese tepkiyi etkileyen etkenlerden biri geçmişte yaşanan deneyimlerdir. Daha önce yaşanmış benzer durumlar stresle başa çıkmayı kolaylaştırır. Stresli duruma ilişkin bilgi, bireyin bu duruma hazırlıklı olmasını sağlar.

Bazı bireyler stresli durumu yadsıyarak ya da bu durumdan uzaklaşarak kendilerini korumaya çalışırlar. Bu yaklaşımlar bireysel farklılıklarla ilgilidir. Sosyal destek ve empati stresin derecesini azaltmakta, durumun kontrol edilebileceğine inanmak, stres yaratan durumla başedebilmeyi kolaylaştırmaktadır.

STRESE UYUM

Hans Selye, bedenin stresörlere iki türlü yanıt verdiğini ortaya koymuştur. Bunlar lokal ve genel adaptasyon sendromudur. Birincisi hücre ve doku düzeyinde lokal olarak tepki oluştururken İkincisi kan basıncında, beden ısısında ve sıvı elektrolit dengesindeki değişikliklere yol açan sistemik tepkilerle kendini göstermektedir.

Genel adaptasyon sendromu, bedenin stresörlere çeşitli kontrol sistemleri aracılığı ile bir bütün olarak verdiği tepkidir. Bu tepkide özellikle sinir sistemi ve endokrin sistem önemli rol oynamaktadır.

Genel Adaptasyon Sendromu’nun Aşamaları

1) ALARM AŞAMASI

Beden stresörle ilk karşılaştığında ortaya çıkan değişiklikler izlenir ve bu aşamada sinir sistemine ve endokrin sisteme uyarılar gider.

2) DİRENÇ AŞAMASI

Sinir sistemi ve endokrin sistem, salgıladıkları hormonlarla bedenin stresöre karşı koymasına yardımcı olur.

sunulmaktadır. Ciddi sonuçlar ortaya çıkaran tükenmişliğin azaltılması ve önlenmesinde bireysel anlamda; bireylerin stresle baş etme, iletişim, atılganlık ve problem çözme becerilerinin güçlendirilmesinin, meslektaşlarından oluşan sosyal destek gruplarının varlığının, sosyal aktivitelerden yararlanabilmesinin etkili rol oynadığı belirtilmektedir.

Ayrıca çalışanların görev tanımlarının açık ve net şekilde belirtilmesi, sorumlulukların paylaştırılarak iş yükünün hafifletilmesi, rol çatışmalarına neden olan etkenlerin en aza indirilmesi, kişisel gelişime katkı sağlayacak etkinliklerin planlanması, çalışanların kurumsal kararlarda yer alabileceği düzenlemelerin yapılması da tükenmişlik sendromunun kurumsal açıdan önlenmesine yönelik önerilerdir. Bu önlemlerde yöneticilere büyük roller ve sorumluluk düşmektedir.

Tükenmişliğin yaşanmadığı, destekleyici bir iş ortamının sağlandığı, çalışanlann iş doyumunun ve benlik saygısının yüksek olduğu bir kurumda verilen hizmetlerin kalitesinin yüksek olacağı unutulmamalıdır.

Bir önceki yazımız olan Depresyon nedir ? kimlerde görülür ? başlıklı makalemizde depresyon kimlerde görülür, Depresyon nedir ve Depresyonda olduğumu nasıl anlarım hakkında bilgiler verilmektedir.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.